Không có con số chung cho "xa bao nhiêu là vừa". Thứ quyết định là thời gian và độ an toàn của chính quãng đường con sẽ đi, vào đúng giờ con sẽ đi, đo bằng một buổi đi thử chứ không bằng ước lượng trên điện thoại. Một trường cách nhà xa hơn nhưng đường thẳng, có vỉa hè, có xe buýt chạy qua có khi dễ đi hơn một trường gần mà phải băng qua quốc lộ lúc cao điểm.
Việc nên làm trước khi điền phiếu: lấy danh sách trường con được đăng ký theo khu vực năm nay, cho con đi thử đường tới từng trường vào giờ vào học và giờ tan, ghi lại vài thông tin theo cùng một mẫu, rồi cả nhà cùng bàn. Bài này chỉ nói chuyện đường đi; việc trường nào hợp với sức học của con là câu chuyện khác, gia đình cân riêng.
Vì sao lớp 10 nên tính đường kỹ hơn các cấp trước
Ở cấp 1 và cấp 2, trường thường nằm trong địa bàn xã/phường, đa số trẻ đi quãng ngắn và nhiều em còn được người lớn đưa đón. Lên lớp 10, mạng lưới trường THPT thưa hơn, một trường phục vụ nhiều xã/phường, nên quãng đường của nhiều em dài ra rõ rệt. Cùng lúc đó, phần lớn các em bắt đầu tự đi: xe đạp, xe đạp điện, xe buýt, hoặc đi nhờ bạn.
Ba năm cấp 3 là khoảng sáu trăm buổi đi về, chưa kể học thêm buổi chiều, sinh hoạt câu lạc bộ, học bù. Một quãng đường mất thêm mười lăm phút mỗi chiều cộng lại thành hàng trăm giờ, và thời gian đó lấy đi từ giấc ngủ hoặc bữa cơm. Một đoạn đường nguy hiểm thì đi một lần không sao, đi sáu trăm lần là chuyện khác.
Có trường học hai ca, có trường học cả ngày, có trường có buổi chiều tăng cường. Giờ tan khác nhau làm con về nhà vào những khung giờ khác nhau, có khi trời đã tối. Vì thế đi thử phải đúng giờ, không đi lúc trưa vắng xe rồi kết luận "đường dễ".
Một buổi đi thử làm thế nào
Chọn một ngày trong tuần, khi trường đang học bình thường. Nếu con được ghi ba trường, chia ra ba buổi; đi dồn một buổi thì sẽ trễ giờ thật của trường sau:
- Xuất phát từ nhà vào đúng giờ con sẽ phải đi nếu học ở trường đó. Hỏi trước giờ vào học buổi sáng và giờ tan buổi chiều của trường; trường THCS hoặc phụ huynh khoá trên thường biết.
- Để con đi bằng đúng phương tiện con sẽ đi. Nếu con sẽ đi xe đạp điện thì bố mẹ đi xe máy chậm phía sau, không chở con. Nếu con sẽ đi xe buýt thì cùng đi xe buýt, tính cả thời gian chờ ở trạm.
- Bấm giờ từ lúc ra khỏi cửa đến lúc dừng trước cổng trường, và ghi lại những đoạn phải chờ đèn, phải dắt xe, phải qua đường không có vạch.
- Đứng chờ ở khu vực cổng trường lúc tan học khoảng mười lăm phút, quan sát cảnh xe cộ, chỗ học sinh đứng chờ, chỗ phụ huynh đỗ xe.
- Đi về bằng chính đường đó, vào giờ tan, rồi ghi lại cảm nhận của con trước khi bố mẹ nói gì.
Bước cuối quan trọng: để con nói trước. Có em thấy đường dài nhưng thích vì đi cùng bạn, có em thấy đoạn qua cầu đáng sợ mà không dám nói nếu bố mẹ đã khen "đường này dễ".
Mẫu ghi sau mỗi buổi đi thử
Ghi cùng một mẫu cho mọi trường để cả nhà nhìn chung một tờ giấy khi bàn. Không chấm điểm trường, chỉ ghi quãng đường:
| Mục ghi | Nên ghi những gì | Vì sao đáng ghi |
|---|---|---|
| Thời gian thật mỗi chiều | Số phút từ cửa nhà đến cổng trường, giờ đi và giờ về | Ước lượng trên ứng dụng thường lệch vào giờ cao điểm |
| Đoạn phải qua đường lớn | Có đèn, có vạch, có cầu vượt hay phải tự len qua | Đây là chỗ con sẽ phải tự xử lý mỗi ngày |
| Đoạn vắng, thiếu đèn | Đoạn nào, dài bao nhiêu, giờ tan có còn sáng không | Quan trọng với ca chiều và mùa đông trời tối sớm |
| Xe buýt | Tuyến nào, trạm cách nhà và cách trường bao xa, chờ bao lâu | Lỡ một chuyến có khi muộn cả buổi |
| Ngày mưa | Đoạn nào ngập, đoạn nào trơn, có chỗ trú không | Mùa mưa trùng với nhiều tháng học |
| Cảm nhận của con | Một hai câu bằng lời của con | Con là người đi, không phải bố mẹ |
Sau ba buổi, đặt các tờ cạnh nhau. Nhiều gia đình tự thấy ngay một trường đường đi quá vất vả và gạch đi mà không cần tranh luận; có gia đình lại bất ngờ vì trường tưởng xa hoá ra đi nhanh hơn.
Những điểm hay bị bỏ sót
Giờ học thêm buổi chiều. Nhiều trường có tiết tăng cường, học nghề phổ thông hoặc câu lạc bộ buổi chiều. Hỏi trước để biết con có phải đi về hai lượt một ngày không; hai lượt thì quãng đường nhân đôi.
Đường đi tới nhà ông bà. Nếu bữa trưa con sang ông bà, hoặc tan học con về nhà ông bà chờ bố mẹ, thì quãng đường cần đo là từ trường tới đó, không phải tới nhà mình.
Chỗ gửi xe. Trường có nhà xe cho học sinh không, xe đạp điện có được gửi không, nếu không thì gửi ở đâu, đi bộ bao xa. Chi tiết nhỏ này làm nhiều em mất thêm mười phút mỗi sáng.
Con có bạn đi cùng không. Hỏi con xem bạn thân định ghi trường nào. Không phải để chọn theo bạn, mà vì đi có bạn thì đoạn vắng bớt đáng lo, còn đi một mình thì cần tính kỹ hơn.
Sức khoẻ và đồ mang theo. Cặp sách cấp 3 nặng hơn, có hôm thêm đồ thể dục, áo mưa, hộp cơm. Quãng đường đạp xe dài với chiếc cặp nặng khác hẳn khi đi tay không trong buổi thử; lần thử cuối nên để con mang đúng chừng ấy đồ.
Thay đổi trong ba năm tới. Đường đang làm, cầu đang sửa, khu đang xây có thể làm quãng đường dễ hơn hoặc khó hơn. Hỏi UBND cấp xã hoặc xem thông tin công khai của địa phương về các công trình đang thi công trên tuyến.
Ví dụ giả định: nhà chị Mai cân hai trường
Theo khu vực năm nay, con gái chị Mai được ghi hai trường công lập. Trường thứ nhất gần hơn, đi xe đạp chừng hai mươi phút theo bản đồ; trường thứ hai xa gấp rưỡi nhưng có xe buýt chạy thẳng. Cả nhà định chọn trường gần cho nhẹ. Chị đề nghị đi thử.
Buổi sáng đi trường gần, hai mẹ con mất gần ba mươi phút vì phải qua một ngã tư lớn không có đèn cho người đi xe đạp, chờ mãi mới len qua được. Giờ tan, khu cổng trường đông, xe máy phụ huynh đỗ tràn ra lòng đường. Buổi sau đi trường xa bằng xe buýt, chờ ở trạm khoảng mười phút, ngồi trên xe hai mươi lăm phút, đi bộ ngắn vào trường. Tổng thời gian dài hơn một chút nhưng con nói thấy yên tâm hơn.
Nhà chị chưa vội quyết. Chị ghi cả hai tờ, hỏi thêm về ca học của từng trường, rồi để con nói ý mình. Điều đáng giữ là cả nhà bàn trên dữ liệu thật, không phải trên cảm giác "gần thì tốt".
Khoảng cách và nguyện vọng: đừng để đường đi quyết thay mọi thứ
Đường đi là một yếu tố, không phải yếu tố duy nhất. Gia đình còn cân nhu cầu học tập của con, môn con yêu thích, giờ giấc sinh hoạt của cả nhà. Bài này không bàn chuyện chọn thứ tự nguyện vọng theo sức học; chỉ khuyên rằng trường nào được ghi vào phiếu thì nên là trường gia đình đã đi thử đường, để nếu con trúng tuyển ở trường đó thì cả nhà không bị bất ngờ.
Một sai lầm hay gặp là ghi một trường ở nguyện vọng sau cho "đủ phiếu" mà chưa từng đến. Đến khi kết quả ra, con trúng đúng trường ấy, cả nhà mới phát hiện đường đi phải qua đoạn rất khó. Khi đó việc xin chuyển trường không đơn giản và không phải lúc nào cũng được, nên tốt nhất là đi thử trước khi ghi.
Nếu sau khi đi thử, cả nhà thấy không trường nào trong danh sách có đường đi chấp nhận được, đó là lúc nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm và tìm hiểu thêm các đường khác như trường tư thục gần nhà hơn, trung tâm giáo dục thường xuyên, hoặc tính lại chỗ ở cho ba năm tới.
Sau khi có trường: tập cho con tự đi trong mùa hè
Khi đã biết con học trường nào, quãng hè trước năm học là thời gian tốt để con làm quen đường. Một lịch tập đơn giản:
- Tuần đầu: đi cùng con hai, ba lượt vào giờ sáng, bố mẹ đi trước, con theo sau. Chỉ cho con những đoạn cần chú ý: chỗ rẽ, chỗ qua đường, chỗ có xe tải ra vào.
- Tuần thứ hai: đổi vị trí, con đi trước, bố mẹ theo sau một quãng. Không nhắc giữa chừng, về nhà mới cùng nói lại những chỗ con lúng túng.
- Tuần thứ ba: con tự đi một mình, nhắn tin khi tới nơi. Thử thêm một lần vào giờ chiều muộn để con biết đường lúc trời bắt đầu tối.
- Trước ngày tựu trường: cùng con chọn một đường dự phòng, phòng khi đường chính ngập hay sửa. Thống nhất chỗ dừng chờ nếu xe hỏng giữa đường, chẳng hạn một cửa hàng quen hoặc nhà người thân trên tuyến.
Với con đi xe buýt, thêm một việc: tập cách xử lý khi lỡ chuyến, xe đổi lộ trình, hay xuống nhầm trạm. Những tình huống này hiếm, nhưng con đã nghĩ trước một lần thì khi gặp sẽ bình tĩnh hơn.
Một mùa hè tập đường không tốn bao nhiêu thời gian của bố mẹ, nhưng đổi lại là những buổi sáng đầu năm học nhẹ nhõm, con không phải vừa làm quen lớp mới vừa lo lạc đường.
Câu hỏi thường gặp
Trường cấp 3 cách nhà bao xa thì học sinh đi lại ổn?
Không có con số chung. Hãy đo thời gian thật vào giờ vào học và giờ tan, bằng đúng phương tiện con sẽ đi, kèm những đoạn nguy hiểm trên đường. Một quãng xa mà đường dễ có khi ổn hơn quãng gần phải qua đường lớn không có đèn.
Có nên cho con đi thử đường đến trường trước khi đăng ký nguyện vọng lớp 10?
Nên. Một buổi đi thử đúng giờ học cho biết thời gian thật, chỗ phải qua đường, cảnh cổng trường lúc tan và cảm nhận của con. Những điều này không thấy được trên bản đồ, và giúp cả nhà tránh ghi một trường mà đường đi quá vất vả.
Học sinh lớp 10 đi xe buýt đi học cần kiểm gì?
Kiểm tuyến chạy qua gần nhà và gần trường, thời gian chờ ở trạm vào giờ cao điểm, quãng đi bộ từ trạm vào trường và chuyến cuối nếu con học buổi chiều. Nên đi thử cùng con một lượt trước khi quyết định.
Đi thử đường đến trường nên đi giờ nào?
Đi đúng giờ con sẽ phải đi: buổi sáng trước giờ vào học và buổi chiều lúc tan. Đi vào giờ vắng sẽ cho kết quả sai, vì kẹt xe, cảnh đỗ xe trước cổng trường và độ sáng của trời đều khác hẳn.
Trường gần nhà nhưng phải qua đường lớn thì có nên ghi không?
Đó là quyết định của gia đình. Hãy xem đoạn đó có đèn, vạch qua đường hay cầu vượt không, con có tự tin đi qua không, và có đường khác an toàn hơn không. Nếu ghi, nên tập cho con đi đoạn đó nhiều lần trước khi vào năm học.
Ghi một trường chưa đến bao giờ vào nguyện vọng sau có sao không?
Không sai quy định nhưng dễ gây bất ngờ nếu con trúng tuyển ở trường đó. Việc xin chuyển trường sau khi nhập học không phải lúc nào cũng được, nên trường nào ghi vào phiếu thì gia đình nên đi thử đường trước.