Khi cháu sống với ông bà suốt những năm đi học, có hai việc phải làm cho đúng ngay từ đầu. Một là thông tin cư trú của cháu nên được ghi ở nhà ông bà, nơi cháu ở thật, vì trường công lập xét địa bàn theo cư trú của chính học sinh chứ không theo nơi bố mẹ làm việc. Hai là bố mẹ để lại cho ông bà một văn bản ngắn nói rõ ông bà được thay mặt làm những việc gì với trường.
Phần còn lại là chia việc trong năm học: việc nào ông bà làm ở trường, việc nào bố mẹ làm từ xa qua điện thoại, và ai thay khi ông bà mệt. Bài này đi qua từng phần, với ví dụ giả định; chuyện đăng ký lớp đầu cấp ở từng nơi luôn theo kế hoạch tuyển sinh do địa phương công bố hằng năm.
Cư trú của cháu theo nơi cháu ở thật
Gặp nhiều nhất là cảnh cháu được đăng ký thường trú cùng bố mẹ ở thành phố từ lúc sinh, nhưng từ nhỏ đã về quê ở với ông bà. Trên giấy cháu ở một nơi, ngoài đời cháu ở nơi khác. Mỗi lần làm hồ sơ ở trường, mỗi lần xét hỗ trợ, sự lệch này lại gây vướng.
Bố hoặc mẹ mở VNeID, xem mục thành viên hộ để biết cháu đang được ghi ở hộ nào, địa chỉ nào. Nếu lệch, Luật Cư trú 2020 cùng văn bản hướng dẫn hiện hành cho phép người chưa thành niên về ở với ông bà nội, ông bà ngoại và đăng ký cư trú tại đó khi cha mẹ đồng ý và chủ hộ đồng ý. Ở lâu dài thì có thể đăng ký thường trú, ở vài năm thì tạm trú. Hồ sơ làm ở công an cấp xã nơi ông bà ở hoặc qua cổng dịch vụ công.
Ví dụ giả định: bà Sáu nuôi cháu từ năm cháu ba tuổi, bố mẹ cháu làm ở tỉnh khác. Năm cháu học mẫu giáo lớn, mẹ cháu kiểm VNeID và thấy cháu vẫn thuộc hộ ở nơi thuê trọ cũ. Mẹ làm thủ tục cho cháu về thường trú ở nhà bà trước mùa tuyển sinh, mọi giấy tờ từ đó về sau đều khớp.
Chỉ làm vậy khi cháu ở với ông bà thật. Đăng ký cho cháu ở nhà ông bà để lấy suất một trường trong khi cháu vẫn ở với bố mẹ là khai không đúng, có thể bị trả hồ sơ hoặc phải chuyển trường giữa chừng.
Văn bản bố mẹ để lại cho ông bà
Không phải trường nào cũng yêu cầu, nhưng một tờ giấy có chữ ký của bố mẹ, ghi rõ ông bà được làm gì, giúp ông bà khỏi bị hỏi đi hỏi lại. Nên ghi:
- Họ tên, năm sinh của ông bà; quan hệ với cháu; địa chỉ nơi cháu đang ở.
- Ông bà được đưa đón cháu, ký sổ liên lạc, phiếu xin phép nghỉ học, giấy đồng ý tham gia hoạt động của lớp.
- Ông bà được nhận thông tin về học tập và sức khoẻ của cháu, được dự họp phụ huynh.
- Những việc vẫn cần hỏi bố mẹ trước, ví dụ chuyển trường, đăng ký những khoản tự nguyện lớn.
- Số điện thoại của cả bố lẫn mẹ, giờ nào gọi được.
- Thời gian hiệu lực, ví dụ hết năm học, để mỗi năm bố mẹ xem lại.
Gửi một bản cho giáo viên chủ nhiệm ở buổi gặp đầu năm. Nếu cháu bị bệnh mạn tính hay dị ứng, đính kèm ghi chú về thuốc men và người cần gọi khi có chuyện gấp. Văn bản này không thay đổi việc bố mẹ vẫn là người đại diện của cháu; nó chỉ cho trường biết ông bà là người được tin cậy làm việc hằng ngày.
Việc trong năm học: ông bà làm gì, bố mẹ làm gì
Mỗi nhà chia một kiểu. Bảng dưới là cách chia hay gặp, để cả nhà ngồi lại điền cột cuối:
| Việc | Ông bà | Bố mẹ từ xa | Nhà mình chốt |
|---|---|---|---|
| Đưa đón, xin nghỉ khi cháu ốm | Làm trực tiếp | Được báo lại | |
| Họp phụ huynh đầu năm, cuối kỳ | Đi họp, ghi lại | Đọc biên bản, gọi cô nếu cần | |
| Khoản thu, đăng ký bán trú, bảo hiểm | Nhận thông báo | Đọc kỹ, chuyển tiền, quyết khoản tự nguyện | |
| Phiếu cần ký hoặc xác nhận trực tuyến | Nhắc | Thao tác trên điện thoại | |
| Xem kết quả học tập | Nghe cô nhận xét | Xem trên hệ thống của trường nếu có | |
| Hồ sơ năm chuyển cấp | Nộp bản giấy, gặp trường | Đăng ký trực tuyến, chuẩn bị giấy tờ |
Điền xong, chụp lại gửi cho cả nhà. Mỗi đầu năm học sửa lại một lần, vì sức khoẻ của ông bà và công việc của bố mẹ đều thay đổi.
Nhóm liên lạc của lớp và những việc làm trên điện thoại
Phần lớn thông báo của lớp bây giờ đi qua nhóm nhắn tin, ứng dụng của trường hoặc tin nhắn điện thoại. Người lớn tuổi đọc chữ nhỏ trên màn hình, mở tệp đính kèm, điền phiếu trực tuyến thường mất sức. Nên xin cô giáo cho cả ông bà lẫn ít nhất một trong hai bố mẹ vào nhóm.
Ông bà nắm những tin cần làm ngay trong ngày: mai mang gì, chiều nay tan sớm, cháu bị sốt ở lớp. Bố mẹ đọc những tin dài, những khoản thu, những phiếu cần xác nhận, rồi gọi điện nói lại với ông bà phần cần làm.
Thống nhất một cách báo nhau: tin nào ông bà thấy mà không hiểu thì chụp gửi bố mẹ; tin nào bố mẹ đã xử lý thì nhắn lại một chữ cho ông bà khỏi lo. Thiếu cách này, rất hay xảy ra cảnh hai bên cùng tưởng bên kia đã làm.
Nếu ông bà không dùng điện thoại thông minh, nói với giáo viên ngay đầu năm. Nhiều giáo viên sẵn lòng gọi trực tiếp cho ông bà khi có việc gấp, nhưng chỉ khi họ biết.
Sức khoẻ của cháu ở trường: giấy tờ ông bà cần có
Trẻ ở với ông bà thì người đưa cháu đi khám, người nghe y tế trường báo, người ký giấy đồng ý tiêm hay khám định kỳ thường là ông bà. Nhưng nhiều phiếu đồng ý cần chữ ký của cha mẹ hoặc người giám hộ. Hỏi trường đầu năm những phiếu nào cần chữ ký bố mẹ để bố mẹ ký sẵn hoặc xác nhận trực tuyến kịp thời.
Thẻ bảo hiểm y tế học sinh của cháu nên có bản để ở nhà ông bà, kèm giấy khai sinh bản sao. Khi cháu ốm phải đi khám, ông bà mang theo thẻ và văn bản bố mẹ để lại; nơi khám có thể hỏi quan hệ của người đưa cháu đi.
Nếu cháu có bệnh cần theo dõi hay dị ứng thức ăn, ông bà báo y tế trường và giáo viên, bố mẹ gửi kèm giấy tờ của bác sĩ. Với trẻ ăn bán trú, chi tiết này càng quan trọng.
Khi cháu ốm ở lớp, trường gọi người có số đầu tiên trong hồ sơ. Nếu ông bà ở gần, nên để số ông bà đầu tiên, số bố mẹ thứ hai, để người đến kịp là người được gọi trước.
Khi ông bà mệt hoặc không đưa đón được
Có một người dự phòng ở gần. Cô, dì, chú, bác hoặc hàng xóm thân, có tên trong danh sách người được đón cháu mà giáo viên đã biết. Ông bà ốm đột xuất là chuyện sẽ xảy ra, chỉ là lúc nào. Người này nên biết đường đến trường, giờ tan học và lớp của cháu.
Bán trú giúp đỡ một chuyến đưa đón. Nếu trường có bán trú, đăng ký cho cháu ở lại trưa giúp ông bà không phải đi bốn lượt một ngày. Hỏi trường cách đăng ký và các khoản liên quan.
Báo trường khi người đón thay đổi. Gọi hoặc nhắn giáo viên trước giờ tan học, nói rõ ai sẽ đến đón. Đừng để người đón lạ đến cổng mà cô không biết.
Bố mẹ có kế hoạch về khi cần. Những đợt ông bà ốm dài ngày, bố hoặc mẹ cần về hoặc có người thân khác đến ở cùng. Nghĩ trước phương án này đỡ hơn nhiều lúc phải quyết trong một đêm.
Cháu lớn tự đi học được một phần. Với cháu học lớp lớn, ông bà có thể chỉ cần đưa một đoạn hoặc đón ở điểm hẹn quen. Tập cho cháu đi quãng đường quen cùng bạn cùng xóm là cách giảm việc cho ông bà, miễn đường đi an toàn.
Năm chuyển cấp khi cháu vẫn ở với ông bà
Năm cháu lên lớp 6 hay vào lớp 10, hồ sơ được xét theo cư trú của cháu ở nơi ông bà và theo kế hoạch tuyển sinh của địa phương đó, có nơi xét lớp 6 theo trường tiểu học đã học. Bố mẹ ở xa nên đọc thông báo của xã, phường nơi ông bà ở, hoặc của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh đó với lớp 10, chứ không đọc thông báo của nơi mình đang sống.
Đây cũng là lúc cả nhà quyết cháu ở tiếp với ông bà hay lên ở với bố mẹ. Nếu đón cháu đi, làm đúng lúc chuyển cấp đỡ vướng hơn chuyển giữa năm, nhưng cần lo cư trú ở nơi mới trước khi tuyển sinh. Nếu cháu ở lại, cân sức của ông bà với quãng đường đến trường trung học cơ sở hay trung học phổ thông, thường xa hơn tiểu học.
Cháu lớn hơn thì ông bà làm ít việc ở trường hơn, nhưng các mốc giấy tờ quan trọng lại dồn vào những năm này. Bố mẹ nên về hoặc theo sát vào các tháng làm hồ sơ chuyển cấp. Trước đó vài tháng, soát lại thông tin cư trú, mã định danh và học bạ của cháu cho khớp, vì lệch một chữ trong họ tên hay ngày sinh cũng làm hồ sơ bị dừng lại.
Câu hỏi thường gặp
Cháu ở với ông bà nhưng vẫn ghi cư trú cùng bố mẹ ở thành phố thì có sao không?
Trường xét theo cư trú của cháu, nên cháu có thể bị tính vào địa bàn nơi bố mẹ ở chứ không phải nơi cháu đang sống. Nên đăng ký cư trú cho cháu tại nhà ông bà khi cháu ở đó thật, với sự đồng ý của bố mẹ và chủ hộ, trước mùa tuyển sinh.
Giấy uỷ quyền cho ông bà làm việc với trường có cần công chứng không?
Thường trường chỉ cần một văn bản có chữ ký của bố mẹ ghi rõ ông bà được làm những việc gì, không đòi công chứng. Có trường có mẫu riêng. Hỏi giáo viên chủ nhiệm đầu năm để làm đúng cách trường đang dùng.
Ông bà có được đi họp phụ huynh thay bố mẹ không?
Được ở hầu hết các trường, vì ông bà là người trực tiếp chăm cháu. Nên báo cô giáo từ đầu năm và có văn bản của bố mẹ. Sau buổi họp, ông bà ghi lại hoặc chụp thông báo gửi bố mẹ để bố mẹ nắm các việc cần làm.
Ông bà không dùng điện thoại thông minh thì nhận thông báo của lớp thế nào?
Bố hoặc mẹ vào nhóm liên lạc của lớp để đọc thông báo, rồi gọi điện nói lại với ông bà phần cần làm. Đồng thời báo giáo viên rằng ông bà chỉ nghe gọi được, để cô gọi trực tiếp khi có việc gấp trong ngày.
Năm cháu lên lớp 6 mà vẫn ở với ông bà thì nộp hồ sơ ở đâu?
Theo kế hoạch tuyển sinh lớp 6 của nơi ông bà ở, vì cháu cư trú và học tiểu học ở đó. Có nơi xét theo trường tiểu học, có nơi theo cư trú. Bố mẹ có thể đăng ký trực tuyến từ xa, ông bà mang bản giấy đến khi trường yêu cầu.